كىسلاتالىق چىقىندى سۇلارنى بىر تەرەپ قىلىش

كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى pH قىممىتى 6 دىن تۆۋەن بولغان سۇ چىقىرىش سۈيى. كىسلاتالارنىڭ تۈرى ۋە قويۇقلۇقىغا ئاساسەن، كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى ئانئورگانىك كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى ۋە ئورگانىك كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى دەپ ئايرىلىدۇ. كۈچلۈك كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى ۋە ئاجىز كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى؛ بىر كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى ۋە كۆپ كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى؛ تۆۋەن قويۇقلۇقتىكى كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى ۋە يۇقىرى قويۇقلۇقتىكى كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى. ئادەتتە كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيىدە بەزى كىسلاتالاردىن باشقا، كۆپىنچە ئېغىر مېتال ئىئونلىرى ۋە ئۇلارنىڭ تۇزلىرى ۋە باشقا زىيانلىق ماددىلارمۇ بولىدۇ. كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى كان سۇ چىقىرىش، گىدرومېتاللورگىيە، پولات دومىلىتىش، پولات ۋە رەڭلىك مېتاللارنى يۈزەكى كىسلاتالىق بىر تەرەپ قىلىش، خىمىيە سانائىتى، كىسلاتا ئىشلەپچىقىرىش، بوياق، ئېلېكترولىز، ئېلېكترولىزلاش، سۈنئىي تالا ۋە باشقا سانائەت ساھەلىرى قاتارلىق كەڭ دائىرىلىك مەنبەلەردىن كېلىدۇ. كۆپ ئۇچرايدىغان كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى سۇلفات كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى، ئۇنىڭدىن قالسا تۇز كىسلاتاسى ۋە ئازوت كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيى. جۇڭگو ھەر يىلى تەخمىنەن بىر مىليون كۇب مېتىر سانائەت كىسلاتالىق سۇ چىقىرىشقا تەييار. ئەگەر بۇ سۇ چىقىرىش سۈيى بىۋاسىتە بىر تەرەپ قىلىنماي قويۇپ بېرىلسە، تۇرۇبا يوللىرىنى چىرىتىدۇ، زىرائەتلەرگە زىيان سالىدۇ، بېلىقلارغا زىيان سالىدۇ، پاراخوتلارغا زىيان سالىدۇ ۋە مۇھىت ساغلاملىقىغا بۇزغۇنچىلىق قىلىدۇ. سانائەت كىسلاتالىق سۇ چىقىرىشتىن بۇرۇن دۆلەتلىك چىقىرىش ئۆلچىمىگە يېتىش ئۈچۈن بىر تەرەپ قىلىنىشى كېرەك، كىسلاتالىق سۇ چىقىرىش سۈيىنى قايتا ئىشلەتكىلى ۋە قايتا ئىشلەتكىلى بولىدۇ. قالدۇق كىسلاتانى بىر تەرەپ قىلىشتا، تۇز بىر تەرەپ قىلىش، قويۇقلاشتۇرۇش ئۇسۇلى، خىمىيىلىك نېيتراللاشتۇرۇش ئۇسۇلى، ئېلىش ئۇسۇلى، ئىئون ئالماشتۇرۇش قالدۇق ئۇسۇلى، پەردە ئايرىش ئۇسۇلى قاتارلىقلارنى تاللىغىلى بولىدۇ.

1. تۇزنى قايتا ئىشلەش

تۇزلاش دېگىنىمىز، قالدۇق كىسلاتادىكى ئورگانىك ئارىلاشمىلارنىڭ دېگۈدەك ھەممىسىنى چۆكتۈرۈش ئۈچۈن كۆپ مىقداردا تويۇنغان تۇز سۈيى ئىشلىتىشنى كۆرسىتىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، بۇ ئۇسۇل تۇز كىسلاتاسىنى ھاسىل قىلىدۇ ھەمدە قالدۇق كىسلاتادىكى سۇلفات كىسلاتاسىنىڭ قايتا ئىشلىتىلىشى ۋە ئىشلىتىلىشىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ، شۇڭا قالدۇق كىسلاتادىكى ئورگانىك ئارىلاشمىلارنى ناترىي بىسۇلفات تويۇنغان ئېرىتمىسى بىلەن تۇزلاش ئۇسۇلى تەتقىق قىلىندى.
قالدۇق كىسلاتاسى تەركىبىدە سۇلفات كىسلاتاسى ۋە ھەر خىل ئورگانىك ئارىلاشمىلار بار، بۇلار ئاساسلىقى ئاز مىقداردا 6-خلورو-3-نىتروتولۇئېن-4 سۇلفون كىسلاتاسى ۋە سۇلفاتلاشتۇرۇش، خىلورلاشتۇرۇش ۋە نىترىفلاشتۇرۇش جەريانىدا تولۇئېن تەرىپىدىن ئىشلەپچىقىرىلغان 6-خلورو-3-نىتروتولۇئېن-4-سۇلفون كىسلاتاسىدىن باشقا ھەر خىل ئىزومېرلاردىن ئىبارەت. تۇزلاش ئۇسۇلى قالدۇق كىسلاتاسىدىكى دېگۈدەك بارلىق ئورگانىك ئارىلاشمىلارنى چۆكتۈرۈش ئۈچۈن كۆپ مىقداردا تويۇنغان تۇز سۈيىنى ئىشلىتىشتىن ئىبارەت. تۇزنى چىقىرىۋېتىش ئارقىلىق قايتا ئىشلەش ئۇسۇلى قالدۇق كىسلاتاسىدىكى ھەر خىل ئورگانىك ئارىلاشمىلارنى چىقىرىۋېتىپلا قالماي، يەنە سۇلفات كىسلاتاسىنى قايتا ئىشلەپ چىقىرىش دەۋرىيلىكىگە كىرگۈزۈپ، تەننەرخ ۋە ئېنېرگىيەنى تېجەيدۇ.

2. قورۇش ئۇسۇلى

قورۇش ئۇسۇلى تۇز كىسلاتاسى قاتارلىق ئۇچۇچان كىسلاتالارغا قوللىنىلىدۇ، بۇ كىسلاتا ئېرىتمىدىن ئايرىۋېتىلىپ، ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈنۈمىگە ئېرىشىدۇ.

3. خىمىيىلىك نېيتراللاشتۇرۇش ئۇسۇلى

H+(aq)+OH-(aq)=H2O نىڭ ئاساسىي كىسلاتا-ئاساسلىق رېئاكسىيەسى كىسلاتالىق سۇنى بىر تەرەپ قىلىشنىڭ مۇھىم ئاساسى. كىسلاتالىق سۇنى بىر تەرەپ قىلىشنىڭ ئورتاق ئۇسۇللىرى نېيتراللاشتۇرۇش ۋە قايتا ئىشلەش، كىسلاتا-ئاساسلىق سۇنى ئۆز-ئارا نېيتراللاشتۇرۇش، دورا نېيتراللاشتۇرۇش، سۈزۈش ئارقىلىق نېيتراللاشتۇرۇش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. جۇڭگودىكى بەزى تۆمۈر-پولات كارخانىلىرىنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدە، ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى تۇز كىسلاتاسى ۋە سۇلفات كىسلاتاسى تۇزلاشنىڭ قالدۇق سۇيۇقلۇقىنى بىر تەرەپ قىلىش ئۈچۈن كىسلاتا-ئاساسلىق نېيتراللاشتۇرۇش ئۇسۇلىنى قوللانغان، بۇنىڭ بىلەن pH قىممىتى چىقىرىش ئۆلچىمىگە يەتكەن. كىسلاتا-ئاساسلىق نېيتراللاشتۇرۇشنىڭ خام ئەشياسى سۈپىتىدە ناترىي كاربونات (سودا كۈلى)، ناترىي گىدروكسىد، ئاق تاش ياكى ئاق تاش ئىشلىتىلىدۇ، ئادەتتە ئەرزان، ئاق تاش ياساش ئاسان.

4. ئېلىش ئۇسۇلى

سۇيۇق-سۇيۇقلۇق ئايرىش ئۇسۇلى، يەنە ئېرىتكۈچى ئايرىش ئۇسۇلى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، بۇ ئۇسۇل خام ئەشيا سۇيۇقلۇقىدىكى تەركىبلەرنىڭ ئېرىشچانلىقىدىكى پەرقنى ئىشلىتىپ، مۇۋاپىق ئېرىتكۈچىدە ئايرىشنى ئەمەلگە ئاشۇرىدىغان بىرلىك مەشغۇلات. كىسلاتالىق سۇنى بىر تەرەپ قىلىشتا، كىسلاتالىق سۇ بىلەن ئورگانىك ئېرىتكۈچىنىڭ تولۇق ئۇچرىشىشىنى ئىشقا ئاشۇرۇش كېرەك، شۇنداق قىلىپ قالدۇق كىسلاتادىكى ئارىلاشمىلار ئېرىتكۈچىگە يۆتكىلىدۇ. ئايرىش ماددىسىغا بولغان تەلەپلەر: (1) قالدۇق كىسلاتا ئىنېرتلىق، قالدۇق كىسلاتا بىلەن خىمىيىلىك رېئاكسىيە قىلمايدۇ ۋە قالدۇق كىسلاتادا ئېرىمەيدۇ؛ (2) قالدۇق كىسلاتادىكى ئارىلاشمىلار ئايرىش ماددىسى ۋە سۇلفات كىسلاتاسىدا يۇقىرى بۆلۈش كوئېففىتسېنتىغا ئىگە؛ (3) باھاسى ئەرزان ۋە ئاسان ئېرىشكىلى بولىدۇ؛ (4) ئارىلاشمىلاردىن ئايرىش ئاسان، ئايرىش جەريانىدا زىيان ئاز بولىدۇ. كۆپ ئۇچرايدىغان ئايرىش ماددىلىرىغا بېنزول (تولۇئېن، نىتروبېنزول، خلوروبېنزول)، فېنوللار (كرېئوزوت خام دىفېنول)، گالوگېنلاشتۇرۇلغان كاربون سۇ بىرىكمىلىرى (ترىخلوروئېتان، دىخلوروئېتان)، ئىزوپروپىل ئېفىر ۋە N-503 قاتارلىقلار كىرىدۇ.

5. ئىئون ئالماشتۇرۇش قېتىشمىسى ئۇسۇلى

ئورگانىك كىسلاتا قالدۇق سۇيۇقلۇقىنى ئىئون ئالماشتۇرۇش قالدۇقى بىلەن بىر تەرەپ قىلىشنىڭ ئاساسلىق پرىنسىپى شۇكى، بەزى ئىئون ئالماشتۇرۇش قالدۇقلىرى قالدۇق كىسلاتا ئېرىتمىسىدىكى ئورگانىك كىسلاتالارنى سۈمۈرۈۋېلىپ، ئانئورگانىك كىسلاتالار ۋە مېتال تۇزلىرىنى چىقىرىۋېتىپ، ھەر خىل كىسلاتا ۋە تۇزلارنى ئايرىۋېتەلەيدۇ.

6. پەردە ئايرىش ئۇسۇلى

كىسلاتالىق قالدۇق سۇيۇقلۇققا نىسبەتەن، دىئالىز ۋە ئېلېكترودىئالىز قاتارلىق پەردە بىر تەرەپ قىلىش ئۇسۇللىرىنىمۇ ئىشلىتىشكە بولىدۇ. قالدۇق كىسلاتانى پەردە ئارقىلىق قايتا ئىشلەتكىلى بولىدىغان ئۇسۇل ئاساسلىقى دىئالىز پىرىنسىپىنى قوللىنىدۇ، بۇ كونسېنتراتسىيە پەرقىگە باغلىق. پۈتۈن ئۈسكۈنە دىففۇزىيە دىئالىز پەردىسى، سۇيۇقلۇق تارقىتىش تاختىسى، كۈچەيتىش تاختىسى، سۇيۇقلۇق ئېقىم تاختىسى رامكىسى قاتارلىقلاردىن تەركىب تاپقان بولۇپ، قالدۇق سۇيۇقلۇقتىكى ماددىلارنى ئايرىش ئارقىلىق ئايرىش ئۈنۈمىگە ئېرىشىدۇ.

7. سوۋۇتۇش كىرىستاللاشتۇرۇش ئۇسۇلى

سوۋۇتۇش كىرىستاللاشتۇرۇش ئۇسۇلى ئېرىتمىنىڭ تېمپېراتۇرىسىنى تۆۋەنلىتىش ۋە ئېرىگەن ماددىنى چۆكتۈرۈش ئۇسۇلى. ئۇ قالدۇق كىسلاتا بىر تەرەپ قىلىش جەريانىدا، قالدۇق كىسلاتادىكى ئارىلاشمىلارنى سوۋۇتۇپ، تەلەپكە ماس كېلىدىغان كىسلاتا ئېرىتمىسىنى قايتا ئىشلەتكىلى بولىدۇ. مەسىلەن، دومىلىما زاۋۇتىنىڭ ئاتسىل يۇيۇش جەريانىدا ئاجرىلىپ چىققان قالدۇق سۇلفات كىسلاتاسى كۆپ مىقداردا تۆمۈر سۇلفاتنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، بۇ سۇلفات قويۇقلاشتۇرۇش-كرىستاللاشتۇرۇش ۋە سۈزۈش جەريانى ئارقىلىق بىر تەرەپ قىلىنىدۇ. تۆمۈر سۇلفات سۈزۈش ئارقىلىق چىقىرىۋېتىلگەندىن كېيىن، كىسلاتانى داۋاملىق ئىشلىتىش ئۈچۈن پولات تۇزلاش جەريانىغا قايتۇرغىلى بولىدۇ.

سوۋۇتۇش كىرىستاللىشىشىنىڭ نۇرغۇن سانائەت قوللىنىشچانلىقى بار، بۇ يەردە مېتال پىششىقلاپ ئىشلەشتىكى تۇزلاش جەريانى كۆرسىتىلدى. پولات ۋە مېخانىكىلىق پىششىقلاپ ئىشلەش جەريانىدا، مېتال يۈزىدىكى داتنى يوقىتىش ئۈچۈن، ئادەتتە سۇلفات كىسلاتا ئېرىتمىسى ئىشلىتىلىدۇ. شۇڭا، قالدۇق كىسلاتانى قايتا ئىشلەش چىقىمنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىپ، مۇھىتنى قوغدايدۇ. بۇ جەرياننى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن سانائەتتە سوۋۇتۇش كىرىستاللىشىشى ئىشلىتىلىدۇ.

8. ئوكسىدلىنىش ئۇسۇلى

بۇ ئۇسۇل ئۇزۇن مەزگىلدىن بۇيان ئىشلىتىلىپ كەلگەن بولۇپ، ئۇنىڭ پرىنسىپى قالدۇق سۇلفات كىسلاتاسىدىكى ئورگانىك ئارىلاشمىلارنى مۇۋاپىق شارائىتتا ئوكسىدلىنىش دورىلىرى ئارقىلىق پارچىلاش، شۇنداق قىلىپ ئۇنى كاربون تۆت ئوكسىد، سۇ، ئازوت ئوكسىدلىرى قاتارلىقلارغا ئايلاندۇرۇپ، سۇلفات كىسلاتاسىدىن ئايرىۋېتىش، شۇنداق قىلىپ قالدۇق سۇلفات كىسلاتاسىنى تازىلاپ قايتا ئىشلەتكىلى بولىدۇ. كۆپ ئىشلىتىلىدىغان ئوكسىدلىنىش دورىلىرى ھىدروگېن پېروكسىد، ئازوت كىسلاتاسى، پېرخلورىك كىسلاتا، گىپوخلورىك كىسلاتا، نىترات، ئوزون قاتارلىقلار. ھەر بىر ئوكسىدلىنىش دورىسىنىڭ ئۆزىگە خاس ئەۋزەللىكى ۋە چەكلىمىسى بار.